Osmanlı – Safevi – Babürlü

0
245
Üç büyük devlet

Osmanlı – Safevi – Babürlü

Birbirine komşu ve aynı dönemde kurulmuş olan bu üç büyük hükümdarlıktan günümüze hangi devletler kaldı? Anadolu’daki Osmanlı İmparatorluğu, İran’daki Safevi İmparatorluğu ve Hindistan’daki Babür İmparatorluğu, barutun bulunmasıyla gelişen üç büyük İslam İmparatorluğu idi. 

Zaman içinde her birine ne olduğunu görelim. 

– Osmanlı İmparatorluğu Türkiye oldu

– Safevi İmparatorluğu İran’a dönüştü 

– Babür İmparatorluğu’na ne oldu?

Osmanlı İmparatorluğu

Osmanlı İmparatorluğu 16. ve 17. yüzyılın başlarında gelişiminin zirvesine ulaşmıştı. Bundan sonra uzun bir durgunluk ve gerileme dönemi geldi. Sonraki yüzyıllarda toprak kaybederek küçüldü. Ancak, 20. yüzyılın başlarına kadar bir devlet olarak var olmaya devam etti.

Osmanlı İmparatorluğu en geniş halinde.

Osmanlı’lar Birinci Dünya Savaşı’na katıldılar ve yenildiler. Ellerinde kalan topraklarının çoğuna el konuldu. Mustafa Kemal Atatürk, Kurtuluş Savaşı’nı yaparak modern Türkiye Cumhuriyeti’ni kurdu. Dolayısıyla Türkiye devleti, Osmanlı İmparatorluğu’nun doğrudan bir devamı sayılır.

Osmanlı İmparatorluğu’nun 1. Dünya Savaşından önceki haritasıdır. 1913 yılına aittir, Osmanlı İmparatorluğu topraklarının bir çoğunun günümüzde kaybedilmiş olduğuna dikkat edin.

Safevi İmparatorluğu

Safevi İmparatorluğu da 16. ve 17. yüzyılların başında kuruldu. Sünni inançlı Afganlara yönelik dini ayrımcılık, 1709’da Kandahar’da yaşanan Hotak İsyanı ile sonuçlandı. Bu isyan, en sonunda Farslar ve Afganlar arasında bir savaşa yol açtı. Savaşı Afganlar kazandı. İran topraklarının büyük kısmı fethedildi ve Mahmud Hotak, 1722’de yeni İran Şahı olarak ilan edildi.

Safevi İmparatorluğunun en geniş hali.

Ancak Hotak’lar iktidarda uzun süre kalamayacaktı. Nadir Şah Avşar ve Safevi sultanı Şah Tahmasp II arasındaki bir ittifakla Hotak’lar İran’dan kovuldular. Ancak Nadir Şah, kısa süre içinde Safevileri devirdi ve yeni İran Şahı oldu. Yeni kurulan etnik olarak Türk, inanç olarak Şii nitelikli Afşar İmparatorluğu, hızla genişledi. Ancak, Nadir Şah, 1747’de bir suikasta kurban gitti. Afşar İmparatorluğu böylece hızla düşüşe geçti.

Bundan sonra İran’da çeşitli hanedanlıkların peş peşe yönetimi ele geçirdiğini görüyoruz. Afşar İmparatorluğu’nun yerini Zend İmparatorluğu aldı. Bu yeni hanedan, birkaç on yıl süresince yönetimde kaldı. 18. yüzyılın sonunda Kaçar Hanedanlığı tarafından ele geçirildi. Kaçar İmparatorluğu İran’ı bir asırdan fazla süreyle yönetti. 1925’te Kaçar Hanedanı devrildi ve yerini Pehlevi Hanedanlığı aldı. Pehlevi Hanedanlığı, 1979 yılındaki İslam Devrimi ile devrildi. Böylece günümüzde devam eden İran İslam Cumhuriyeti kurulmuş oldu.

Afşar İmparatorluğu

Görüldüğü gibi günümüz İran devleti, Safevi İmparatorluğu’nun doğrudan bir devamı değildir. Modern İran cumhuriyetinin Safevi İmparatorluğu’nun en uzak bir devamı olduğunu söylenebilir, ancak, doğrudan bir devamı değildir. Günümüz İran’ı, Safevilerden çok, Kaçar Devletinin bir devamı niteliğindedir.

Kaçar İmparatorluğu

 Babür İmparatorluğu

Bu imparatorluk, üç imparatorluk içindeki en karmaşık olanıdır.

Babür İmparatorluğu 17. yüzyılda zirveye ulaşmıştı. Ancak, 18. yüzyılda hızla parçalandı. 18. yüzyılın sonunda, Babür İmparatoru sadece bir isimden ibaret kaldı. Önce Maratha’ların ve Afganlar’ın ve sonra da İngiliz’lerin kuklası oldu. Babür İmparatoru, Delhi ve civarından başka hiç bir yeri kontrol edemiyordu. Son Babür İmparatoru Bahadur Şah Zafar, 1857’de İngilizler tarafından devrildi ve sürgüne gönderildi. Böylece Babür Hanedanlığı sona ermiş oldu.

Bahadur Şah Zafar, sürgün edilmeden önce bile, Hint Yarımadası İngiliz İmparatorluğu tarafından yönetiliyordu. Babürlü’lerin otoritesi 18. yüzyılın ortalarında zaten sona ermiş durumdaydı.

İngiliz Hindistan’ı 1947’ye kadar varlığını sürdürdü. İngilizlerin Hindistan’ı terk etmesinden sonra iki yeni devlet ortaya çıktı. Hindistan ve Pakistan. Pakistan ise Doğu Pakistan ve Batı Pakistan olarak iki büyük parçadan oluşuyordu. Doğu Pakistan 1971’de Batı Pakistan’dan ayrıldı ve Bengaldeş ismiyle yeni bir devlete dönüştü. Günümüzde, İngiliz Hindistanı’nın devamı gibi görünen üç ülke var. Hindistan, Pakistan ve Bengaldeş. Ancak, hiçbiri Babür İmparatorluğu’nun doğrudan devamı değildir.

Babür İmparatorluğu zirvede

Babür İmparatorluğu’nun doğrudan bir devamı yoktur. Pakistan ve Hindistan’ın bağımsız olmasından en az iki yüzyıl önce Babür imparatorluğunun sona erdiğini söyleyebiliriz.

Babürlülerin merkezi Hindistan’da bulunuyor. Ancak, günümüz Hindistan devleti kendisini Babür İmparatorluğu’nun devamı olarak görmüyor. Hindistan’daki birçok insan da Babür İmparatorluğu geçmişinden hiç hoşlanmıyor gibi görünüyor.

Pakistan ise, Babür başkentlerinden birisi olan Lahor şehrine sahip olmasına ve çoğu bölgesi eski Babür İmparatorluğunun sınırları içinde olmasına rağmen kendisini Babür İmparatorluğu veya Babür kültürüyle ilişkilendirmiyor. Sadece Urdu dilinin ana dil olarak kullanımı bunun dışında tutulabilir.

Pakistan, bağımsızlık kazandığında Babür İmparatorluğu’nun bir devamı gibi davranabilirdi. Bunu yaparsa, bir Babür imparatorunu anayasal bir hükümdar olarak yüceltmesi ve Babür kültürü ve tarihini tanıması gerekecekti. Ancak Pakistan, bunu seçmedi.

Günümüzde Babür İmparatorluğu’nun gerçekten devamı olan herhangi bir ulus yoktur. Babür İmparatorluğu’nun mirası Hindistan, Pakistan, Bangladeş ve hatta belki de Kabil şehri yüzyıllar boyunca Babür İmparatorluğu’nun bir parçası olduğu için Afganistan’a aittir. Ancak hiçbiri Babür İmparatorluğu’nun tam olarak devamı değildir.

İngiliz Hindistanı