Parikrama ve Pradakshina kelimeleri Budizmde ve Hindu dininde uygulanan ve kutsal mekanın etrafında bir tam tur atma şeklinde yapılan bir kutsal tavaf biçimidir. Müslümanlıkta, Jain dininde ve Sih dininde ve başka birçok dinde bu tür uygulamalar yapılmaktadır. Hindu dininde “Parikrama” denilen bu uygulamaya Budistler “Pradakshina” ismini verirler.
Budizmde – Pradakshina
Budist tavaf, Pradakshina veya Chankramana olarak adlandırılır. Bu uygulama, Budizm’den önce de var olan bir Hindu dini uygulamasıdır. Budizmin kurucusu Buda, bunu öğretilerinde tavsiye etmiştir.
Pradakshina sırasında güneş yönünde (saat yönünde) dönülür. Bu, Vedik kültürde güneşe gösterilen bir saygı olarak bilinir. Buda, bunun erdem biriktirdiğini, negatif karmayı temizlediğini ve olumlu bir yeniden doğuş sağladığını söylemiş ve buna önem vermiştir. Daha sonra gelen çeşitli Budist öğretmenler, bu Hindu uygulamasının yaklaşımına uygun olarak, Pradakshina’nın dağınık olmayan bir zihin ve niyetle gerçekleştirilmesi gerektiğini eklemişler. Bu nedenle Budistler (rahipler ve sıradan kişiler), Pradakshina sırasında bir tür meditasyon da yapar. Dua ederken veya mantra okurken ya da zihinlerinde sadece Buda’nın öğretilerine odaklanırken, stupaların, tapınakların, heykellerin, kutsal bodhi ağaçlarının, belirli dağların, tanrı veya Buda imgelerinin veya başka kutsal nesnelerin ve hatta saygı göstergesi olarak belirli canlıların etrafında tur atarlar.
Pradakshina (Parikrama) uygulaması beden, söz ve zihinle birlikte yapılmalıdır. Bu sırada yürümek, dualar etmek ve yararlı düşünceler düşünmek gerekir. Bu dönüşün, sonsuz samsara döngüsünü ifade ettiğini ve yaşam çarkının hareketsiz merkezine, yani Nirvana’ya giden Sekiz Katlı Yol’un çarklarını simgelediği söylenir.
Kutsal Tavaf Secde
Geleneksel Budizm’de, stupaların etrafında dolaşmak, sadece bu eski yapının kendisine saygı göstermek demek değildir. Ancak, birçok Budist, Pradakshina uygulamasını Budizme olan bağlılıklarını göstermek ve saygılarını sunmak için yapar.
Bazı Budistler, Dharma’ya boyun eğmeyi ifade etmek için yürümek yerine bir dizi secdeye varma hareketi yapar. Böylece, Nirvana’ya giden yolda sıradan dünyaya olan bağları yakıp yok etmeyi hedef alırlar.
En tanınmış Budist Pradakshinalardan birisi, Hindularla ortak olarak yapılan bir uygulamadır. Kailash Pradakshina uygulaması. Bu uygulama Tibet’teki kutsal Kailash Dağı’nın çevresinde yapılacak bir tur şeklindedir. Bu dağ, Hindular için Tanrı Shiva’nın evi, Budistler için ise Büyük Mutluluk Buda’sı – Chakrasamvara’nın evidir. Bu anlamda bu dağın Budist kökenli bir Shiva formu olduğu söylenebilir.
Bu Pradakshinayı tamamlamak için, yüksek irtifada 52 kilometre uzunluğunda zorlu bir patikayı yürümek gerekir. Bazı dindar Budist ve Hindu uygulayıcılar, bu rotayı yürüyerek gitmek yerine her adımda tüm vücutlarını yere yatırarak yani tam vücutla secde yaparak tamamlamaya çalışır. Bunun uygulayıcıya büyük bir erdem kazandırdığı söylenir.
Hindu dininde – Parikrama
Parikrama, dolaşma anlamına gelir ve Hindu törenlerinde bir ibadet biçimi olarak ‘daire’ şeklinde yürümekten oluşur. Bu dönüş kutsal ateş (Agni), ağaçlar ve Tulsi (fesleğen) vela Pipal Ağacı gibi bitkilerin etrafında da yapılabilir.
Hindu dininde tapınakların mimari yapısı günlük yaşamdan ruhsal mükemmelliğe geçişin aşamalarını gösteren bir biçimdedir. Parikrama yolları da bu mimari yapıyı destekleyecek şekilde düzenlenmiştir. İbadet edenler bu rotada saat yönünde hareket eder. Bu rota, kutsal alanın kapısından başlayarak, tanrı figürünün kendi tapınağının bulunduğu en içteki en kutsal alana doğru ilerler. Bu, ibadet edenlerin, iç içe geçmiş salonları aşarak tanrının en kutsal ruhani enerji merkezine doğru ilerlemelerini ve bu sırada yaşamdaki aşamalardan geçişin ruhani kavramını bedensel hareketlere dönüştürmelerini temsil eder.
Parikrama sistemine göre merkez noktası olmadan bir daire çizilemez. Hayatın merkezi, kaynağı ve özü ise yaşamın merkezi olan saf bilinçtir. Parikrama yaparak buna ulaşılmaya çalışılır. Ayrıca dairenin çevresindeki her nokta merkezden eşit uzaklıktadır. Bu, nerede olunursa olunulsun veya kim olunursa olunulsun, o bilince eşit derecede yakın olunduğu anlamına gelir.
Parikrama sayıları
Çeşitli tanrılar için uygulanması gereken Parikrama adeti.
Ganesha: 1 veya 3
Hanuman: 3
Shiva: yarım veya 3
Vishnu: 3 veya 4
Ayyappa: 5
Subramanya (Kartikeya): 6
Durga : 1, 4 veya 9
Peepal Ağacı: 7
Surya : 2 veya 7
Shayana Pradakshinam
Shayana Pradakshinam, yere yatarak secde etmek şeklinde yapılır. Kutsal odanın önünde Sashtanga Namaskara ile başlar. Sashtanga Namaskara’da, adanmışların vücutlarının altı ayrı bölümü yere değer. Böylece alın, göğüs, karın, eller, dizler ve ayak parmakları yere değmiş olur. Namaste pozundaki eller her zaman tanrıya doğru yönlendirilir. Bu pozda, adanmışlar Parikrama yolunda kendi etraflarında dönerek ilerler. Adanmışların yakınları ve arkadaşları onların dönmelerinde yardımcı olur.
Shaivite Pradakshinam
Shiva tapınaklarında, adanmışlar Parikrama uygulamaya tapınağın girişinden başlar ve en kutsal odadan Gomukhi’ye – Abhisheka suyunun çıktığı yere ulaşana kadar saat yönünde ilerler. Shiva Lingam heykeline su, süt, süt kesiği, hindistancevizi suyu, ghee, kül (bhasma) vb. sunulur.
Tanrıça Parvati’nin (Shiva’nın eşi) iki oğluyla ilgili bir efsane Parikrama’nın önemini göstermektedir. Bu efsaneye göre Parvati, dünyevi bilgi edinmeleri için iki oğlunun tüm evreni dolaşmalarını ister. İlk oğlu olan Kartikaya, bir tavus kuşunun üzerine binerek yola çıkar ve dünyayı dolaşmak için onlarca yıl harcar. İkinci oğlu Ganesha ise sadece annesinin etrafında bir daire çizer. Bütün dünya bilgisinin annesinde barındığını söyler. Bu efsane, Hinduların Parikrama uygulamasına verdikleri önemi ve Hindu düşüncesinde anneliğin önemini gösterir.
Önemli yerler
Dünyadaki en önemli Budist Pradakshinalar arasında
– Bodhgaya’daki Mahabodhi tapınağı,
– Katmandu’daki Boudhanath Stupa,
– Tibet’teki Jokhang Tapınağı,
– Dharamsala’daki Dalai Lama tapınağı,
– Japonya’daki Hiei Dağı ve
– Japonyadaki Kyoto şehri
sayılabilir.
