Babürlülerde Kardeş öldürmek

0
96
Kardeş öldürmek

Ekber’den sonraki Babür hükümdarları tahta çıkmak için kardeşlerini ve yakın akrabalarını öldürmek gibi yollara başvurmuştur. Bu gelenek ile devlet yönetiminde istikrar sağlanmış, ancak liderin çevresinin tamamen boşalmasına sebep olarak başka sorunlara yol açmıştır. Babürlülerde kardeş öldürmek bundan sonra adeta bir gelenek halini almıştır.

Eski gelenekler (Töreler)

Kardeşlerin katledilmesi uygulaması Babürlülerin Orta Asya’dan Hindistana getirdiği bir Timurlu geleneği değildi. Baba katli, kardeş katli ya da evlat katli gibi uygulamalar Orta Asya’daki Türk ve Moğol hanedan geleneklerinin bir parçası da değildi. Kanlı veraset gelenekleriyle tanınan Osmanlı ve Babür Hanedanları bu uygulamaları daha sonraları eski Orta Asya geleneklerinden uzaklaştıkça benimsemişlerdir.

Orta Asya’nın göçebe konfederasyonları, veraset çatışmaları sırasında kabile aristokratlarının öldürülmesi konusunda üzüntü ve çaresizlik içindeydiler. Timurlu Hanedanı buna iyi bir örnekti. Bir Timurlu Mirza’nın rakip prensleri yenerek onların gücünü ve etkisini zayıflatması veraset anlaşmazlıkları sırasında ortaya çıkan yaygın bir durumdu. Bununla birlikte, galip gelenlerin rakiplerini öldürmesi yerine, yenilenlerin galip gelenin üstünlüğünü kabul etmek zorunda bırakılması ve zamanla barış ortamının sağlanması ile tekrar bir araya gelinmesi de yaşanırdı. Timurlu İmparatoru Şah Rukh Mirza’nın devlet üzerindeki kontrolünü pekiştirme biçimi böyle olmuştu. Osmanlı Sultanı I. Mehmed’in (Çelebi) kardeşlerini öldürdüğü için eleştirilmesi de buna bir başka örnektir.

“Bu [mektup] ulaştığında, Süleyman Bey, Musa Bey ve İsa Bey’in onunla anlaşmazlık ve çekişme halinde oldukları ve Osmanlı geleneğine [Töre-i Osmani] uyarak her birini bu dünyanın kargaşasından kurtardığı yüce kulaklarımıza ulaştığı bilinsin. Ancak İlhanlı geleneğine [Töre-i İlhani] göre, kardeşler arasında bu şekilde hareket edilmesi kabul edilemez, çünkü birkaç günlük hakimiyetin kalıcılığı yoktur.”

-Timur İmparatoru Şah Rukh Mirza bir mektubunda Sultan 1. Mehmed’i kardeşlerini öldürdüğü için eleştirmesi.

kardes prensler
Timur Hanedanı Prensleri. Babürlüler ve daha önceki Timurlu Mirza arasındaki hayali bir bahçe partisini tasvir eder. © Wikimedia Commons

Babürlülerde kardeş öldürmek durum

Örnek olarak daha önceki Babür İmparatorlarının kardeşlerine karşı davranışlarına da bakabiliriz. Babür Şah, daha önce yaşanmış olan gerginliklere rağmen kardeşi Cihangir Mirza ile iyi bir ilişki içindeydi. Küçük kardeşini Gazne valisi olarak atadı. Oğlu Hümayun’a olan son mesajı, kardeşleriyle ilişkilerinde kardeş katline yönelmemesi üzerineydi. 

Hümayun, küçük kardeşleri Kamran Mirza ve Hindal Mirza tarafından defalarca ihanete uğradı, ancak her seferinde onları affetmeyi seçti. Sarayda etkin olan soylular, eline geçen her fırsatı Hümayun’a düşmanlık etmek için kullanan Kamran Mirza hakkında bir şeyler yapması için Hümayun Şah’a baskı yaptı. Ancak Hümayun, kardeşi Kamran’ı idam etmeyi reddetti. Bunun yerine Kamran Mirza gönülsüzce kör edildi ve Mekke’ye sürgüne gönderildi. Hümayun, diğer kardeşleri Hindal Mirza ve Askari Mirza ile anlaşma yaparak onları himayesi altına aldı. 

Sonraki İmparator Ekber, bu geleneği asi kardeşi Hakim Mirza karşısında Kabil’de sürdürdü ve kardeşinin isyanını bastırdı. Daha sonra onu affetti, kendi nüfuzu altına aldı ve tekrar Kabil’in başına getirdi. Ekber, Kabil’i doğrudan ilhak etmeden önce kardeşinin ölümüne kadar bekledi. Ekber ayrıca kendisine isyan eden oğlu Cihangir’e karşı da herhangi bir şiddete başvurmadan sorunu çözümledi. 

Ekber’den sonra gelen Cihangir, kardeşlerini öldürmeden (zaten ölmüş oldukları için) tahta çıkmıştır. Bununla birlikte, Cihangir, hükümdarlığı için bir tehdit haline gelen asi oğlu Khusrau Mirza’yı kısmen kör etti ve hapsetti, onu idam etmeyi reddetti.

“Hak etmiş olsalar bile kardeşlerine karşı hiçbir şey yapma.”
-Babür’ün en büyük oğlu Hümayun’a son sözleri

kardes kamran scaled
Kamran Mirza bir kez daha yenildikten sonra Humayun’a teslim olduğunda. © Wikimedia Commons

Kardeş katlinin Töreye girişi

Bu eski töreler, yönetici aile içinde daha az şiddet yaşanmasını sağlasa da uzun vadede devlet içinde siyasi istikrarsızlığa neden olmuştur. Bu nedenle, sultanlar daha istikrarlı bir devlet yönetimi için bu eski geleneklerden uzaklaşarak kardeş katli ya da evlat katli uygulamasına geçmeye başladı. Osmanlı Hanedanı’ndaki bu gelenek değişikliği, Osmanlı’nın Fetret döneminin ardından Sultan I. Mehmed’in (1413 – 1421) yükselişi sırasında iyice yerleşti. Devletin istikrarı imparatorluk ailesinin üyelerinin sağ kalmasına tercih edilir oldu.

Babür (Timurlu) Hanedanı’nın sultanlık ailesi içinde kardeş katli ve kan dökme geleneği ilk olarak Cihangir’den sonra tahta çıkan Şah Cihan’ın (1628 – 1658) taht mücadelesi sırasında ortaya çıkmıştır. Şah Cihan’ın Babür tahtına yükselişi özellikle kanlı olmuştur. Kendi kardeşleri (Khusrau Mirza, Shahryar Mirza ve Parviz Mirza), yeğenleri (Dawar Baksh Mirza ve Gurshasp Mirza), kayınbiraderi (Tahmuras Mirza) ve diğer birkaç Timurlu Mirza onun hırsının kurbanı oldu. Şah Cihan bunu, saltanatı sırasında kendisine meydan okuyacak bir rakip çıkmamasını sağlamak için yapmıştı. 

Ancak farkında olmadan, gelecek yüzyıllarda Babür imparatorluk ailesinin başına bela olacak çirkin bir kan dökme geleneğini başlatmış oldu. Kendi öz oğulları (Dara Shikoh, Şah Shuja ve Murad Baksh) Aurangzeb’in ellerinde bu kardeş katli uygulamasının kurbanı olacaktı. Böylece eski Timurlu veraset geleneğinin yerini yeni bir gelenek almış oldu, Babürlü kardeş katli geleneği.

“… ve hiç şüphe yok ki siyasi gücün bütünlüğü bölünmeyi kabul etmez. On derviş bir halı üzerinde bir araya gelebilir, ama iki sultan aynı iklime sığmaz”. “Bu durum, din ve devlet düşmanlarının her yerde saldırıya geçmek ve devleti yıkmak için en küçük fırsatı bekledikleri gerçeğine bağlıdır.”
-Sultan Mehmed, Timur İmparatoru Şah Rukh Mirza‘ya verdiği cevapta kardeşlerinin öldürülmesini haklı çıkarır.

Baburlulerde kardes oldurmek
Şah Cihan’ın imparatorluk sarayı © Wikimedia Commons

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz